Wildwestmanier van vissen sloopt de tonijn

De tonijn is zo bejaagd dat hij dit jaar is voorgedragen voor de lijst van bedreigde diersoorten. © Trouw
Uit onderzoek blijkt dat er jarenlang op grote schaal gefraudeerd is met de blauwvintonijn. Zelfs autoriteiten hebben meegeholpen met het manipuleren van vangstgegevens.

Bron Trouw 8-11-2010

In de Franse stad Montpellier, nabij de mediterrane kust, bereiden aanklagers een rechtszaak voor tegen een al eeuwenoude Franse traditie: de visvangst op de majestueuze Oost-Atlantische blauwvintonijn. Deze sushidelicatesse wordt verkocht in restaurants van New York tot Tokio. De nog geheime aanklachten beschuldigen sommige van Frankrijks meest prominente vissers van het illegaal vangen van honderden tonnen van de prijzige blauwvin. Deze vis is zo bejaagd in de Middellandse zee dat hij dit jaar is voorgedragen voor de lijst van bedreigde diersoorten, naast de pandabeer. Negentig procent van het tonijnbestand is al verdwenen.

Blauwvintonijn is een van de meest waardevolle soorten op zee, een sterk trekkende vis die meer dan 500 kilo kan wegen en veertig jaar oud kan worden. Onlangs werd er voor één grote tonijn 120.000 euro neergeteld in Japan, dat zo’n tachtig procent van de wereldwijde tonijnconsumptie voor zijn rekening neemt.

Achter de teloorgang van de blauwvin zit een wildwestmanier van vissen, waarbij vissers, handelaren en regelgevers jarenlang op grote schaal de regels hebben genegeerd. „Iedereen belazerde de boel”, zegt Roger Del Ponte, een van de zes Franse kapiteins tegen wie een aanklacht loopt. „Er waren regels, maar we hielden ons er niet aan.”

De vissers zeggen dat ze onderdeel uitmaakten van een cultuur die nationale vangstcijfers manipuleerde, om Frankrijks tonijnindustrie maar niet in diskrediet te brengen. De werkelijke schuldige is volgens hen het ministerie van landbouw en visserij. In feite zijn er nog wel wat meer schuldigen aan te wijzen.

Vlak voor een bijeenkomst van regelgevers in Parijs, op 17 november, blijkt uit onderzoek van het Internationaal consortium van onderzoeksjournalisten (ICIJ), dat achter de dalende aantallen een decennialange historie zit van welig tierende fraude en gebrek aan toezicht. Elk jaar zijn duizenden tonnen vis illegaal gevangen en verhandeld. Op zijn top – tussen 1998 en 2007 – bestond deze zwarte markt uit meer dan eenderde van de blauwvinvangst, met een waarde van zeker 290 miljoen euro.

De hele industrie zit tot haar nek in de dubieuze praktijken, zo ontdekt ICIJ, van visvloten tot kwekerijen, via overheidskantoren tot handelaren in Japan. Onder aanvoering van Fransen, Spanjaarden en Italianen, vergezeld van Turken en anderen, schenden vissers doelbewust officiële vangstquota en zijn ze betrokken bij een reeks van illegale praktijken: foute rapportages van de vangstgrootte, het huren van verboden verkenningsvliegtuigen, het vangen van ondermaatse vissen, het verkopen van quota’s en het plunderen van tonijn uit de Noord-Afrikaanse wateren, waar inspecteurs van de Europese Unie niet mogen komen.

De illegale blauwvinmarkt komt niet als een verrassing bij sommige experts. „De visserij is een van de meest gecriminaliseerde sectoren in de wereld”, zegt Daniel Pauly, een mariene bioloog aan de universiteit van Brits Columbia. „Tonijn levert zoveel geld op, vergelijkbaar met de opbrengst van drugs.”

De illegale markt wordt geholpen door de internationale commissie voor het behoud van de Atlantische Tonijnen (ICCAT), een orgaan dat is opgericht om regels te stellen maar dat regelmatig de aanbevelingen van zijn eigen wetenschappers heeft genegeerd om strengere controle in te voeren. Er was gewoon geen politieke wil om regels en vooral quota op te leggen, zegt Jean-Marc Fromentin, een mariene bioloog en lid van de wetenschappelijke tak van de ICCAT. „Tot 2008 was er geen handhaving, niemand deed aangifte. Oplichting was algemeen.”

Resultaat is dat de paaipopulatie van de blauwvin de afgelopen veertig jaar met bijna 75 procent is gedaald. Meer dan de helft van dat verlies ontstond tussen 1997 en 2007, volgens ICCAT-gegevens. Sommige onderzoekers zeggen dat blijvend gebrek aan controle de hele volwassen populatie kan wegvagen. Biologen waarschuwen dat het verlies van de blauwvin, omdat ie vlak onder de top van de voedselketen zit, ernstige gevolgen zal hebben voor de mariene ecosystemen. Zonder grote roofdieren zullen hele voedselketens worden uitgehold; wat overblijft is een zee overspoeld met miljoenen kwallen en micro-organismen.

Decennialang bleef de markt voor blauwvintonijn regionaal. Dat veranderde in de jaren tachtig, als de Japanners steeds meer zin krijgen in toro, het vettige buikgedeelte van de blauwvintonijn. Toen begon de Europese Unie vloten te subsidiëren die gespecialiseerd zijn in het vissen met ringnetten. Daarmee worden grote scholen tonijn ingesloten, soms wel 3000 vissen tegelijk. De laatste tien jaar hebben de Europese staten jaarlijks meer dan 800 miljoen euro geïnvesteerd in de Europese visindustrie, en zo de overbevissing in de hand gewerkt. Vissers noemen de jaren tussen 1997 en 2007 de ’jungle’ – een periode van pure overbevissing en normloosheid. ICCAT-lid Turkije voegt zich ook bij de EU-schepen, met een grote vervallen vloot, berucht om het aan de laars lappen van de wet. Intussen verschaffen Noord-Afrikaanse landen als Algerije, Libië en Tunesië de Europese visserschepen toegang tot hun niet-gereguleerde wateren, zeggen vissers. Het resultaat: jaarlijkse vangsten sprongen naar 50.000 tot 60.000 ton – haast het dubbele van de quota van 30.000, en drie keer meer dan de wetenschappers van ICCAT nog duurzaam achten.

Omdat regels op zo’n grote schaal worden gebroken, is het bijna onmogelijk om op te treden. „Vanaf het moment dat één persoon fraude pleegt, wanneer hij bijvoorbeeld valse documenten invult, is er absoluut geen mogelijkheid meer om de visserij te controleren”, zegt Franse aanklager Patrick Desjardin, die het onderzoek leidt naar de illegale vangsten van Franse vissers.

„Zelfs wanneer vissers hun vangst volledig aangeven, dan worden ze later ’rechtgetrokken’ op het ministerie, dat verantwoordelijk is voor het doorgeven van de officiële landelijke vangst aan EU-regelgevers”, zo zeggen autoriteiten en bronnen in de industrie.

Joseph Salou, voormalig hoofd van de handelsorganisatie SA.Tho.An in Sète, zegt dat de besluiten over de te rapporteren vangstcijfers tot stand komen na overleg tussen de industrie en officials van het ministerie van landbouw en visserij. „Elk jaar vonden deze gesprekken plaats. Het ministerie zit er diep in”, zegt Salou, die deelnam aan die gesprekken.

In 2007 geeft Frankrijk uiteindelijk de echte vangst op: bijna 10.000 ton – ongeveer het dubbele van de toegestane hoeveelheid dat jaar. Publiciteit rond de overbevissing geeft de aanzet tot een justitieel onderzoek, met als resultaat de aanklacht in Montpellier tegen zes vissers.

Het ministerie van landbouw en visserij heeft niet gereageerd op een tiental schriftelijke verzoeken om commentaar op de beschuldigingen dat autoriteiten hebben meegeholpen met het manipuleren van vangstgegevens.

Marina Walker, Kate Wilson en Marcos Garcia zijn verbonden aan het Internationaal consortium voor onderzoeksjournalisten (ICIJ.org) in Washington, waarbij ook Trouw is aangesloten.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.

Bron Trouw 8-11-2010